De zweedse band, een martelwerktuig in de zorg

 

 

In augustus 1988 kreeg ik te horen dat mijn vader, die een paar maanden daarvoor was opgenomen in een Groninger verpleeghuis, een hersenbloeding had gehad. Hij was daarom overgeplaatst naar een afdeling voor bewoners die extra zorg nodig hadden. Vol bange vermoedens ging ik na dat bericht samen met mijn moeder en mijn broer bij hem op bezoek. Bij binnenkomst schrok ik: de man die vroeger zo veel zelfvertrouwen uitstraalde en jarenlang een accountantskantoor had geleid, zat als een zielig hoopje mens op zijn stoel. Maar het was niet alleen zijn ingezakte houding die me opviel: er zat een riem strak om zijn middel die met twee bandjes was vastgebonden aan de rugleuning. Hij kon geen kant op.

Het was zondagmiddag en omdat we een eindje met hem wilden wandelen probeerde ik die band los te maken, maar ik zag nergens een gesp of drukknop. Er zat alleen een slotje op; de bijpassende sleutel was nergens te bekennen. Op dat moment realiseerde ik me met een schok dat het personeel hem strak op zijn stoel had vastgebonden zodat men even niet naar hem hoefde om te kijken. In het zaaltje zaten nl. wel meer bewoners, maar er was niemand van het personeel aanwezig.   
Woedend beende ik daarop naar het kantoortje waar ik een paar broeders had zien zitten. Ik eiste dat ze hem onmiddellijk los zouden maken. Ze keken me aan alsof ze zich gestoord voelden in hun gesprek over de vakanties. Pas na ruim een kwartier, toen ik voor een tweede keer had geëist dat ze hem zouden bevrijden, maakten ze de band om zijn middel los en konden we de afdeling af.

Zelden ben ik zo boos geweest als toen. Als ik me niet had ingehouden, had ik die vent dwars door de ruiten geramd, vooral omdat het vastbinden van mijn vader voor hem kennelijk niet meer was dan een technische, routinematige handeling, zoals je een hond vastbindt aan een fietsenrek omdat je even boodschappen moet doen bij de Albert Heijn.

Later besefte ik dat ik voor het eerst had kennis gemaakt met het fixeren van ouderen in de zorg, en wel met de beruchte ‘zweedse band’, een riem die strak om het middel van een bewoner wordt bevestigd en met twee bandjes wordt vastgebonden aan de stoel. De officiële reden om iemand zo barbaars vast te binden luidt, dat men daarmee hoopt te voorkomen dat ouderen tijdens het lopen een smak maken en daarbij hun heup breken. In feite zou dit middel dus voor veiligheid moeten zorgen. Maar uit onderzoek is al verschillende keren gebleken dat het averechts werkt. Veel mensen die strak met zo’n band worden vastgebonden raken in paniek of voelen zich vernederd. Ze zijn immers volkomen afhankelijk geworden van het personeel en kunnen niet zelf bepalen wanneer ze bv. naar het toilet mogen gaan. Ook raken hun spieren verslapt doordat ze nauwelijks beweging krijgen. Wanneer ze dan toch overeind komen en struikelen, zijn de gevolgen van zo’n val vaak veel ernstiger dan wanneer ze niet op hun stoel waren gefixeerd. Om die reden is het vastbinden van bejaarden met een zweedse band niet alleen een barbaarse, maar ook een contraproductieve maatregel. 

Er vallen zelfs doden door deze methode. De bewoners vinden het vaak verschrikkelijk dat ze zitten vastgesnoerd op hun stoel en proberen los te komen. Daarom zakken ze onderuit. Het gevolg daarvan is dat de zweedse band op den duur om hun hals komt te hangen. Maar omdat ze de band niet zelf los kunnen maken, worden ze langzaam maar zeker in dit martelwerktuig gewurgd. Als er onvoldoende toezicht is, kan zo’n martelpartij soms wel een half uur duren.

De zweedse band wordt ook gebruikt om bejaarden vast te binden op hun verpleeg- of ziekenhuisbed. Ook dan bestaat het gevaar dat degene, die ermee is gefixeerd, stikt als hij probeert om los te komen. Zo is het in 2008 maar liefst acht keer gebeurd dat een bejaarde overleed bij een poging om zich eruit te bevrijden. De slachtoffers blijven dan een tijdje aan die band naast hun bed hangen voordat ze er uiteindelijk in stikken. Dat dit gevaarlijke middel voor rust en veiligheid zou zorgen, zoals lang werd aangenomen, is dan ook een fabeltje.

Naar schatting wordt op dit moment nog zo’n 10% van de demente bejaarden in verpleeghuizen met dit middel gefixeerd. Dat is schandalig als je bedenkt dat men in de zorg had afgesproken dat het in 2011 afgelopen moest zijn met het gebruik van dit walgelijke middel. Veel verpleegkundigen en ziekenverzorgers schijnen er maar moeilijk afscheid van te kunnen nemen. Ik denk dan ook dat het de hoogste tijd wordt om dit martelwerktuig, dat nog stamt uit de oude, autoritaire psychiatrie, voorgoed uit te bannen . Er zijn immers veel betere alternatieven voorhanden om te voorkomen dat demente bejaarden vallen.

Dat is nu ook tot de verpleeghuissector doorgedrongen. In verschillende instellingen heeft men het fixeren volledig afgeschaft. Het laat zich raden dat men daar ook met veel minder psychofarmaca toe kan. Het fixeren zorgt nl. vaak voor meer onrust i.p.v. minder. Om die extra onrust te bestrijden wordt sufmakende medicatie toegediend. Zonder zweedse band heeft men die troep niet meer nodig. Dat levert een forse besparing op waar zelfs dit rechtse kabinet in deze tijd van bezuinigingen wel oren naar zal hebben.   

Beweringen - 1

Nu het pacifistische imago van Groen Links door de Sapcentrifuge is gehaald, kan deze partij haar besmeurde blazoen alleen nog maar oppoetsen door uit alle macht - én met succes! - te gaan lobbyen tegen de aanschaf van de peperdure en lawaaierige JSF, een toestel dat elk jaar op miraculeuze wijze 20% duurder wordt.

Wetenschappers zouden moeten beseffen dat maar een heel klein deel van onze werkelijkheid met instrumenten kan worden onderzocht. Over wat daar buiten valt - de menselijke ervaringswereld bv. - kan men geen zinnige uitspraken doen, laat staan dat men er harde conclusies over kan trekken.

In Nederlandse ziekenhuizen overlijden jaarlijks bijna tweeduizend mensen door vermijdbare fouten, zoals fouten bij operaties en verkeerd medicijngebruik. Het zou de Vereniging tegen de Kwakzalverij, die alles op alles heeft gezet om Jomanda te laten veroordelen, daarom sieren als ze de moed zou opbrengen om ook hiertegen in het geweer te komen!

Als D66 blijft vasthouden aan het plan om Friesland te laten opgaan in een noordelijk landsdeel, is de kans reëel dat deze partij in Friesland zal worden weggevaagd bij de komende verkiezingen voor de Provinciale Staten.

Heren, laten we het nu maar eerlijk toegeven: mannen zijn kleinzeriger en grotere aanstellers dan vrouwen.

Dagelijks worden in Nederlandse verpleeghuizen minstens 6.000 demente bejaarden met een zweedse band vastgebonden op hun stoel of bed om te voorkomen dat ze vallen en daarbij botbreuken oplopen. Toch helpt dit niet. De oude mensen worden er vaak angstig en onrustig van, en áls ze al uit hun stoel of bed mogen opstaan, lopen ze juist een grotere kans op botbreuken. Het wordt dan ook hoog tijd dat dit martelwerktuig in Nederland verboden wordt.
Zie hiervoor ook http://www.innovatiekringdementie.nl/ow/Artikel/Feiten-over-vrijheidsbeperking.aspx

Schrijvers die veel succes oogsten met hun boeken lopen het reële risico dat ze een ego ontwikkelen dat zo groot is als een volwassen melkwegstelsel. Harry Mulisch en Jan Wolkers zijn daar krasse voorbeelden van.

Het wordt tijd dat het kabinet-Rutte definitief stopt met het geldverslindende JSF-project nu bekend is geworden dat de prijs van 85 gevechtstoestellen is gestegen naar minstens €7,6 miljard. In de VS circuleert momenteel al een prijs per toestel van €176 miljoen. Het is waanzin om onder deze omstandigheden slaafs achter de VS aan te blijven hollen. De Zweedse Saab Gripen is immers een vergelijkbaar toestel dat veel minder lawaaierig en ook veel goedkoper is. Het getuigt van een tunnelvisie als men onder deze omstandigheden niet voor dat Zweedse toestel kiest.

Isoleren en vastbinden - hardnekkige gewoonten in de zorg

In het tijdschrift "Historia" las ik vorig jaar een artikel over de geschiedenis van de psychiatrie vanaf de veertiende eeuw. Een eeuwenlange geschiedenis van martelingen, bewoners die naakt aan de muren werden vastgeketend en bezoekers die bij wijze van volksvermaak mochten komen kijken naar de 'gekken'. Vooral onder rijke dames was dat een geliefd uitje. Behandelingen waren er niet, of het moest al zijn dat men hen bijna liet verzuipen of bedreigde met een gloeiende pook in de hoop dat de ‘hysterie’ daardoor verdween. Artsen of wat daarvoor doorging mochten ongehinderd medische experimenten uitvoeren op de inwoners van het gesticht.

De meeste mensen zaten er gevangen tot de dood erop volgde. Geen wonder als je bedenkt dat veel patiënten met ijzeren kettingen aan de wanden waren vastgemaakt en weinig te eten kregen. Pas in de 19e eeuw kwam er enige verbetering in hun lot, maar tot aan het begin van de 20e eeuw was het in Nederland op sommige plaatsen nog mogelijk om op zondagmiddag naar de ‘gekken’ te kijken en hen tegen betaling van 10 cent met een stokje te slaan.

Voor sommige patiënten lijkt er in al die tijd weinig te zijn veranderd: ook nu nog worden ze geïsoleerd en vastgebonden. Blijkbaar is dat een hardnekkige traditie binnen de psychiatrie en de gehandicaptenzorg. Men schijnt er niet zonder te kunnen. Onaangepast gedrag wordt soms beantwoord met excessief geweld in de vorm van isolatie en vastbinden – in vakjargon ‘fixeren’. Brandon is daar het levende bewijs van. En de regels zijn keurig opgevolgd. Zegt de Inspectie en in navolging daarvan de staatssecretaris - dezelfde staatssecretaris die een dag daarvoor in de Tweede Kamer nog bijna in snikken uitbarstte omdat Brandons situatie 'schrijnend' was.

Voor alle situaties hebben we in Nederland wetten, inspecties en regels. En volgens die regels mogen we een meisje van 14, dat grote kans loopt om in Afghanistan door de Taliban te worden afgeranseld, zonder bezwaar terugsturen naar haar geboorteland. Volgens onze regels mogen we ook een jongen van 18 isoleren en vastbinden aan de muur. En o, wat zijn we weer zorgvuldig bezig! Wat is er toch een zorgvuldige afweging gemaakt! Maar het zijn echo's uit het verleden. Echo's uit 1988, toen de directie van een andere instelling voor verstandelijk gehandicapten ook meende dat ze verantwoorde zorg gaf. Zorg aan een jong meisje dat naakt met een zweedse band was vastgebonden aan de muur.

Godzijdank veranderde dat onder de enorme druk van de publiciteit. Natuurlijk: de directie schaamde zich. Het was geen goede public relations, weg met dat slechte imago. En dan kan er plots veel veranderen. ZorgiLeaks zogezeid. Maar we hebben dat kennelijk nog steeds hard nodig.

Toch gebeuren er nog veel ergere dingen in de zorg die slechts zelden de publiciteit halen. Wat maar heel weinig mensen weten is het feit dat dagelijks ca. 6.000 demente bejaarden op hun stoel of in hun bed worden vastgebonden met de zgn. ‘zweedse band’. Dat is een band die heel strak om het middel van een bewoner wordt vastgemaakt. Er zit een slotje op, waarvan de sleutel door het personeel wordt beheerd, zodat de bejaarde zich met geen mogelijkheid eruit kan bevrijden. Met twee riempjes wordt deze band aan de stoel of aan de stangen van het bed vastgemaakt.

Als reden voor deze dwangmaatregel geeft men op dat men daarmee wil voorkomen dat mensen, die slecht ter been zijn, proberen op te staan en daarna een lelijke smak maken waardoor ze iets kunnen breken. Uit allerlei onderzoeken is echter gebleken dat die vlieger niet opgaat: demente bejaarden die níet worden vastgebonden, vallen weliswaar vaker, maar de valincidenten zijn minder erg dan wanneer iemand dagelijks wordt vastgebonden met de zweedse band en dan overeind komt om bv. even naar de w.c. te gaan. Wie dagelijks in z’n stoel zit vastgebonden, verliest op den duur veel spiermassa, wordt incontinent en krijgt ook een slechter coördinatievermogen.

Toch is het geestelijke lijden van deze demente bejaarden het allerergste. Ze kunnen geen kant op, zijn volkomen afhankelijk geworden van het personeel en voelen zich vaak vernederd, alsof ze een ding zijn dat tijdelijk ergens moet worden ‘geparkeerd’. Vaak begrijpen deze mensen niet waarom ze strak worden vastgebonden. Ze denken dat ze straf hebben gekregen en weten niet waarom. Dit lijden is helemaal niet nodig. Er zijn tegenwoordig veel betere en humanere alternatieven om te voorkomen dat iemand valt en dan wat breekt.

Om deze reden heeft Jet Bussemaker, de vorige staatssecretaris van VWS, aangekondigd dat ze alles op alles wilde zetten om het gebruik van de zweedse band m.i.v. 2011 uit te bannen. Toch is de praktijk nogal weerbarstig. Het gebruik van allerlei rituelen in de zorg is een hardnekkkig verschijnsel. Hoewel de gevaren van de zweedse band bekend zijn – alleen al in 2008 stikten 8 mensen in dit martelwerktuig – zijn veel verzorgenden nogal gehecht aan dit dwangmiddel. Ze kunnen dan lekker aan het werk en hoeven even niet aan de bejaarden te denken die vast zitten. Maar ze realiseren zich helemaal niet wat ze iemand ermee aandoen. Bij een proef, die in een verpleeghuis werd gehouden, lieten vier zorgwerkers zich 24 uur lang fixeren. Ze waren er diep van onder de indruk en vonden het ‘onvoorstelbaar’ wat het met hen deed om vastgebonden te zitten en totaal afhankelijk te zijn van anderen.

Er zit daarom maar één ding op: er moet een wettelijk verbod komen op het gebruik van de zweedse band. Er vallen dan niet alleen geen doden meer door dit martelwerktuig, maar de bewoners zullen zich daardoor ook een stuk prettiger voelen. Als er veel humanere methoden worden gebruikt in de zorg, komt dat uiteindelijk niet alleen de bewoners, maar ook het personeel ten goede. Godzijdank zijn er nu al verpleeghuizen die volkomen fixatievrij zijn. Ik hoop en bid dat dit op den duur overal in Nederland in de praktijk zal worden gebracht.